Aydın’ın Söke ilçesi yakınlarında 22 Ağustos tarihinde seyir halindeki bir elektrikli araçta yangın çıktı. İtfaiye ekipleri 12 saat boyunca yangını söndürmek için müdahale etti.
Olayın ardından Aydın Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanı’nın basına yaptığı açıklamalar, ülkemizde afet ve yangın yönetimi anlayışının ne denli kurumsallıktan uzak ve bilimsellikten yoksun olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Kamuoyuna yansıyan haberlerde, 30 yıllık mesleki tecrübeye sahip olduğunu belirten İtfaiye Daire Başkanı’nın söndürme çalışmalarını; “Belediye başkanımızın talimatıyla aldığımız ürünlerle müdahale ettik”, “Bataryanın enerjisinin tükenmesiyle yangın bitti” ve “Yangın örtüsüyle oksijeni kestik” şeklindeki ifadelerle savunması kabul edilemezdir.
Aydın İtfaiye Teşkilatı yönetiminin sergilediği bu bilim dışı söylemleri eleştiriyor, kamusal sorumluluk bilinciyle aşağıdaki hususları kamuoyunun ve yetkililerin dikkatine sunuyoruz.
İtfaiye yönetiminde kişisel iradeler değil, bilimsel ve kurumsal liyakat esas alınmalıdır
Bir kentte can ve mal güvenliğini korumakla yükümlü olan itfaiye teşkilatının teknik ekipman tedariki ve hazırlık süreçlerini bir belediye başkanının kişisel talimatlarına bağlaması son derece tehlikeli bir yaklaşımdır. Soruyoruz: Belediye başkanı talimat vermeseydi, günümüz teknolojisinin en yaygın ulaşım araçlarından biri olan elektrikli araçlardaki yangınlara müdahale için hiç mi hazırlık yapılmayacaktı?
Afet yönetimleri ve itfaiye teşkilatları, yöneticilerin bireysel lütufları ve talimatlarıyla değil; ulusal/uluslararası standartlar, teknik kılavuzlar ve kurumsal öngörüler çerçevesinde yönetilir. Ayrıca bir itfaiye yöneticisinin hayati önem taşıyan bir yangın söndürme battaniyesinden sürekli “iyi bir ürün, sayısını artıracağız” diyerek ticari reklam diliyle bahsetmesi, mesleki ciddiyetten uzak bir zihniyetin yansımasıdır.
Aydın’daki müdahalede yanlışlar ve doğru müdahale protokolü
İtfaiye daire başkanının iddialarının aksine, lityum iyon batarya yangınları klasik yangınlar gibi işlemez.
Yangının sönmesi, bataryanın “elektrik yükünün/enerjisinin tükenmesiyle” gerçekleşmez. Batarya yangınları (Termal Kaçak – Thermal Runaway), enerji seviyesi %0 da olsa %100 de olsa kimyasal tepkimeler sonucunda oluşabilir ve devam eder.
Elektrikli araç bataryaları kendi bünyesinde ekzotermik (ısı açığa çıkaran) reaksiyonlar üretir. Dolayısıyla aracın üzerini örtmek, kuma gömmek ya da suya batırmak gibi sadece oksijeni kesen yöntemlerle yangın tamamen söndürülemez.
Yüksek sıcaklıkta katot malzemesi bozunarak kendi oksijenini kimyasal olarak açığa çıkarır (iç oksijen kaynağı) ve bu yüzden dış örtüler yanmayı durduramaz.
Nitekim olay yerinde çekilen görüntülerde 12 saat boyunca battaniyenin altından duman çıktığı ve ekiplerin örtü üzerine su sıktığı görülmüştür.
Yangın söndürme örtüleri yardımcı bir ekipmandır. Ancak ABD İtfaiye Araştırma Kuruluşları (USFA/NVFC) tarafından 11 Haziran 2025 tarihinde yayımlanan “Urgent Safety Advisory on Hazards Involving Fire Blankets for Electric Vehicle Fire Suppression” başlıklı acil güvenlik uyarısında da belirtildiği gibi; batarya yangınlarında örtü altında biriken yanıcı ve patlayıcı gazların ani patlama riskleri bulunmaktadır.
Doğru müdahale nasıl olmalıdır?
Dünyada elektrikli araç yangınlarına müdahale ISO 17840 (1, 2, 3, 4) standartları ve Uluslararası İtfaiye ve Kurtarma Teşkilatı (CTIF) tarafından hazırlanan “Elektrikli Araçlar İçin Acil Müdahale Operasyonel Kılavuzu” esas alınarak yapılmalıdır.
Kimliklendirme ve izole etme: İtfaiye ekipleri önce aracın markasını, modelini ve batarya yapısını (NMC veya LFP gibi) teşhis etmeli; acil durum kurtarma kılavuzuna uygun şekilde yüksek gerilim ve tanımlıysa alçak gerilimin araç ile bağlantısını kesmelidir.
Noktasal müdahale ve soğutma: Termal kameralar yardımıyla batarya paketindeki ısının en yüksek olduğu odak noktası (termal kaçak bölgesi) tespit edilmeli; eğer imkân varsa geliştirilmiş özel ekipmanlarla çok yüksek basınçlı su sisi uygulanarak batarya soğutulmalıdır. Yöntem, “termal kamera ile sürekli izle ve termal kaçağın olduğu yere gerektiğinde sürekli yüksek basınçla su sisini uygula” diyor. İsveç Kurtarma Teşkilatı’nın bilimsel olarak kanıtladığı üzere, termal kaçak noktasına uygulanan su sisi ile yangının 12 saatte değil, çok daha az bir su miktarıyla ve dakikalar içinde kontrol altına alınabildiği gözlemlenmiştir.
İkincil tutuşma riski ve karantina: Yangın söndürüldükten saatler, hatta günler sonra bile hücreler arası kimyasal reaksiyonlar nedeniyle ikincil tutuşmalar yaşanabilir. Bu nedenle araç derhal termal kamera gözetiminde güvenli karantina konteynerlerine alınmalıdır.
TMMOB ve Makina Mühendisleri Odası’nın sessizliği kabul edilemez!
Bu noktada eleştirilerimizin bir diğer odağı da bağlı bulunduğumuz meslek örgütleridir. TMMOB ve Makina Mühendisleri Odası (MMO), toplumun can ve mal güvenliğini ilgilendiren böylesi kritik bir konuda sessiz kalmıştır.
Elektrikli araç teknolojisinin hızla yaygınlaştığı ülkemizde, yangın güvenliği, standartlar ve toplumsal bilgilendirme süreçlerinde öncü olması gereken Makina Mühendisleri Odası’nın Aydın’da yaşanan bu skandal olayla ilgili hiçbir açıklama yapmamış olmasını, kamuoyunu ve teknik personeli bilgilendirmemesini eleştiriyoruz.
TMMOB ve MMO; EN2:2025 ve ISO 3941:2026 standartlarıyla literatüre giren “L Sınıfı Yangınlar” (Elektrikli araç ve lityum batarya yangınları) konusunda derhal rehberler yayımlamalı, belediyelere ve itfaiye teşkilatlarına teknik eğitimler vermelidir. Meslek odalarımız, idarecilerin yetersiz açıklamalarını izlemek yerine kamusal sorumluluğunu yerine getirmelidir.
Alınması gereken önlemler
Elektrikli araç yangınlarının en az zararla atlatılabilmesi için tarafların alması gereken önlemler şu şekildedir:
İtfaiye teşkilatlarının alması gereken önlemler:
Uluslararası standartlara uyum sağlanmalıdır. Müdahale protokolleri ISO 17840 standartlarına ve CTIF operasyonel kılavuzlarına göre derhal güncellenmelidir. İlgili standartların Türk Standartları karşılıkları yayınlanmalıdır.
Teknik donanım eksikleri giderilmelidir. İtfaiye araçlarında, müdahale ekiplerinde termal kameralar, basınçlı suyu doğru alana iletecek özel sistemler, elektrikli araç yangınlarında kullanılan suyun etkisini arttırıcı maddeler, izolasyon için yangın battaniyeleri ve izolasyon konteynerleri bulundurulmalıdır.
Sürekli eğitim verilmelidir. İtfaiye personeli ticari ürün güzellemeleriyle değil, “Termal Kaçak” mekanizmasını ve batarya kimyasallarını (NMC, LFP ve diğerleri) kapsayan bilimsel eğitimlerle donatılmalıdır. İtfaiye teşkilatları ülke trafiğinde yaygın bulunan araçlar başta olmak üzere hem tanımlayıcı hem de müdahale için eğitimler almalı tatbikatlar yapmalıdır.
Araç sahipleri ve yurttaşların alması gereken önlemler:
Belirtiler önceden takip edilmelidir. Araçtan gelen olağandışı kokular, gösterge panelindeki batarya arıza uyarıları, araç altından gelen duman veya çıtırtı sesleri fark edildiğinde araç derhal emniyetli bir yere çekilmeli ve terk edilmelidir. Aracın acil durumu ile ilgili kullanıcıya bildirilen öneriler izlenmelidir.
Yangın anında güvenli mesafeye çekilinmelidir. Yangın anında bataryalardan zehirli gazlar (hidrojen florür vb.) ve patlamalı jet alevleri çıkabileceği unutulmamalı; yangına kişisel imkanlarla müdahale edilmeye çalışılmamalı, en az 50 metre güvenli mesafede durarak 112 Acil Çağrı Merkezi bilgilendirilmelidir.
Bakım ve şarj güvenliği sağlanmalıdır. Araçların periyodik bakımları yetkili servislerde yaptırılmalı; araç alt tabanını (batarya muhafazasını) vuran veya ciddi hasar alan araçlar şarj edilmeden önce mutlaka kontrol ettirilmelidir.
Elektrikli araç üreticileri ve distrübütörleri:
İtfaiye teşkilatlarını, ürettikleri ve satışını yaptıkları taşıtlar konusunda yaygın ve ücretsiz olarak bilgilendirmeli, acil durumda kullanılacak yerleri uygun şekilde belirgin olarak işaretlemeli, geçtiğimiz Temmuz ayında Çin’de devreye giren batarya standardı gibi proaktif güvenlik önlemlerini arttırmalı, bu konuda halkın can ve mal güvenliğini maksimuma ulaştıracak etkinliklerde bulunmalıdır.
Kamuoyuna saygıyla duyururuz.
EMEKÇİ DEMOKRAT MÜHENDİSLER
